Giữ vuông tôm mùa nắng nóng: Kỹ thuật quản lý ao nuôi và giải pháp thực tế từ vùng U Minh Thượng

1. Nhận diện thách thức: Vì sao mùa nắng nóng lại là "cửa ải" khó nhằn với con tôm?

Thời tiết nắng nóng gay gắt đi kèm mưa trái mùa đan xen tạo ra biên độ nhiệt ngày và đêm cực kỳ lớn. Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh, nền nhiệt độ ao nuôi tăng cao ngay từ đầu vụ mang đến hệ lụy trực tiếp:

• Sức đề kháng của tôm suy giảm: Tôm là động vật máu lạnh, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột làm rối loạn quá trình trao đổi chất, khiến tôm bị stress nặng.

• Bùng phát khí độc và tảo độc: Nắng nóng làm tăng tốc độ phân hủy chất hữu cơ dưới đáy ao, đẩy nhanh sự hình thành các loại khí độc nguy hiểm như NH₃ và H₂S. Đồng thời, tảo tàn đột ngột làm sụt giảm lượng oxy hòa tan trong nước.

• Nguy cơ dịch bệnh bùng phát: Môi trường biến động là điều kiện lý tưởng cho các mầm bệnh nguy hiểm sinh sôi và tấn công tôm nuôi, điển hình là bệnh đốm trắng (WSD), hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND/EMS) và vi bào tử trùng (EHP).

Nhiều hộ nuôi tại An Biên, U Minh Thượng đã phải ngậm ngùi chịu cảnh mất trắng hàng chục triệu đồng tiền con giống và vật tư chỉ vì môi trường ao nuôi biến động quá nhanh. Do đó, việc chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật là chìa khóa sống còn.

2. Các giải pháp kỹ thuật cốt lõi giúp giữ vuông tôm mùa nắng nóng hiệu quả

Để bảo vệ đàn tôm trước sức ép của thời tiết khắc nghiệt, bà con cần nắm vững và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp kỹ thuật sau đây.

Quản lý mực nước và tạo màu nước ao nuôi

Mực nước trong vuông tôm chính là "tấm khiên" bảo vệ đàn tôm khỏi sự chênh lệch nhiệt độ gay gắt.

• Duy trì mức nước tối ưu: Bà con cần chủ động bơm nước vào ao, duy trì mực nước trên mặt trảng tối thiểu từ 0,6m đến 0,8m (khoảng 6 – 8 tấc). Lượng nước dày giúp giữ nhiệt độ ổn định, hạn chế tôm bị sốc khi nắng gắt chiếu trực tiếp.

• Gây màu nước tạo "áo che" tự nhiên: Sử dụng phân DAP đúng liều lượng kết hợp gây màu nước hợp lý để tạo độ đục vừa phải hoặc duy trì mật độ tảo khuê (tảo silic) ổn định. Lớp màu nước này đóng vai trò như một màng chắn lọc bớt bức xạ mặt trời chiếu thẳng xuống đáy ao, giảm nhiệt độ lớp nước đáy.

• Cấp nước thông minh: Một kinh nghiệm quý báu được nhiều hộ nuôi áp dụng là chủ động cấp nước vào ban đêm thay vì ban ngày. Việc này giúp tránh sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa nguồn nước cấp và nước trong ao, giúp tôm thích nghi tốt hơn.

Kiểm soát chặt chẽ nền đáy và các yếu tố môi trường

Môi trường đáy ao là nơi tập trung các chất hữu cơ dư thừa, thức ăn thừa và phân tôm. Trong mùa nắng nóng, khu vực này càng trở nên độc hại nếu không được xử lý định kỳ.

• Xử lý đáy định kỳ: Sử dụng các chế phẩm vi sinh chuyên dụng nhằm phân hủy nhanh chất hữu cơ tích tụ dưới đáy, ổn định nền đáy, khống chế sự phát triển của vi khuẩn có hại.

• Kiểm soát khí độc: Theo Thạc sĩ Lê Huỳnh Minh Tuấn (Trường Trung cấp nghề An Giang 1), nhiệt độ và độ pH cao là môi trường xúc tác làm gia tăng độc tính của khí NH₃. Bà con cần định kỳ kiểm tra các chỉ tiêu môi trường và bổ sung vi sinh để xử lý triệt để khí độc.

• Theo dõi độ mặn: Độ mặn tăng nhanh do hiện tượng bốc hơi nước có thể khiến tôm bị sốc osmotic (sốc thẩm thấu). Do đó, cần thường xuyên kiểm tra độ mặn và điều chỉnh lượng nước cấp bổ sung phù hợp.

Tối ưu hóa khâu cho ăn và quản lý dinh dưỡng

Thời tiết nắng nóng làm giảm sức bắt mồi của tôm. Việc cố ép tôm ăn theo khẩu phần bình thường sẽ gây hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường ao nuôi.

• Giảm lượng thức ăn: Bà con nên điều chỉnh giảm lượng thức ăn xuống khoảng 70% – 80% so với ngày thường. Tránh để thức ăn dư thừa làm dơ đáy ao và sinh ra khí độc.

• Chia nhỏ bữa ăn vào thời điểm mát: Nên cho tôm ăn vào lúc sáng sớm (khi trời còn mát mẻ) hoặc chiều tối. Đây là lúc tôm hoạt động mạnh và bắt mồi hiệu quả nhất.

• Tăng cường sức đề kháng: Bổ sung đều đặn vitamin C, men vi sinh đường ruột, các sản phẩm hỗ trợ chức năng gan tụy vào thức ăn để nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho tôm trước các biến động của môi trường.

3. Giải pháp vèo tôm giống và lắp đặt hệ thống oxy đáy

Để tăng tỷ lệ sống cho tôm trong những vụ nuôi gặp nhiều bất lợi về thời tiết, các mô hình nuôi cải tiến đã áp dụng những bước đột phá về kỹ thuật ương nuôi giai đoạn đầu.

• Áp dụng quy trình ương vèo: Thay vì thả trực tiếp tôm giống cỡ nhỏ ra ao lớn, bà con nên tiến hành ương vèo tôm giống trong ao nhỏ hoặc bể lót bạt từ 15 đến 20 ngày. Quá trình này giúp tôm lớn nhanh, đạt kích cỡ đồng đều và có sức đề kháng cao hơn trước khi "ra ở riêng" ở ao lớn, đồng thời rút ngắn thời gian nuôi thương phẩm.

• Trang bị hệ thống oxy đáy: Tại các khu vực ao vèo mật độ cao hoặc các vuông tôm thâm canh, việc lắp đặt thêm hệ thống quạt nước, sủi bọt khí (oxy đáy) là cực kỳ cần thiết. Hệ thống này giúp phá vỡ hiện tượng phân tầng nhiệt độ giữa tầng mặt và tầng đáy, đảm bảo hàm lượng oxy hòa tan luôn ở mức an toàn, ngăn chặn tình trạng tôm nổi đầu vào sáng sớm hoặc chiều tối.

Bảng tổng hợp kỹ thuật cốt lõi giữ vuông tôm mùa nắng nóng

Nuôi tôm mùa nắng nóng tuy chứa đựng nhiều rủi ro và thách thức, nhưng nếu bà con chủ động nắm vững kỹ thuật, theo dõi sát sao diễn biến môi trường và áp dụng linh hoạt các giải pháp từ quản lý mực nước, xử lý đáy đến chăm sóc dinh dưỡng, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được tình hình. Vực dậy vuông tôm sau những đợt biến động môi trường không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn tạo tiền đề vững chắc cho một vụ mùa bội thu, bền vững.