Quy định khai báo và kiểm soát hóa chất HCl theo Thông tư mới năm 2026

Axit Clohydric (HCl) là một trong những loại hóa chất cơ bản được sử dụng phổ biến nhất trong các ngành công nghiệp từ xi mạ, xử lý nước, sản xuất chất tẩy rửa cho đến chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, do đặc tính ăn mòn mạnh, nguy cơ gây độc cao và khả năng bị lạm dụng vào các mục đích bất hợp pháp, việc quản lý lưu thông HCl luôn được cơ quan nhà nước siết chặt. Bước sang năm 2026, hành lang pháp lý đối với hoạt động kinh doanh, sử dụng hóa chất này đã có những thay đổi mang tính bước ngoặt với việc áp dụng công nghệ số vào quy trình quản lý, truy xuất nguồn gốc. Bài viết này sẽ phân tích toàn diện các quy định mới nhất giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ, phòng tránh rủi ro pháp lý.

Cơ sở pháp lý và điều khoản quy định cụ thể

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động hóa chất năm 2026 đã thiết lập một quy trình giám sát chặt chẽ, liên thông giữa các bộ ngành nhằm số hóa hoàn toàn dòng chảy của hóa chất nguy hiểm trên thị trường.

Theo Thông tư số 01/2026/TT-BCT quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hóa chất và Nghị định số 26/2026/NĐ-CP của Chính phủ, sản phẩm hóa chất HCl (Axit Clohydric) chính thức thuộc Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và phải thực hiện khai báo công bố thông tin nghiêm ngặt dưới sự quản lý trực tiếp của Bộ Công Thương.

Tại Điều 8 của  thông tư số 01/2026/TT-BCT có nêu

• Kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày giao hàng, tổ chức kinh doanh hóa chất thuộc Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt phải lập phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt theo mẫu tại Phụ lục IX được ban hành kèm theo Thông tư này thông qua hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trên nền tảng định danh, xác thực điện tử do Bộ Công an quản lý.
• Cục Hóa chất có trách nhiệm đảm bảo cơ sở hạ tầng để tiếp nhận nội dung phiếu kiểm soát mua bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt về cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất kể từ ngày hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt được công bố chính thức. 

Điểm mới mang tính đột phá của quy định này nằm ở phương thức thực hiện. Việc lập phiếu kiểm soát không còn thực hiện trên văn bản giấy truyền thống mà phải thông qua hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trên nền tảng định danh, xác thực điện tử do Bộ Công an quản lý. 

Quy định tại Thông tư số 01/2026/TT-BCT và Nghị định số 26/2026/NĐ-CP ra đời nhằm thay thế toàn diện cho các quy định cũ đã lỗi thời tại Nghị định 113/2017/NĐ-CP và Thông tư 32/2017/TT-BCT.

Trong giai đoạn trước, việc lập phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất độc chủ yếu được thực hiện thủ công, lưu giữ tại doanh nghiệp và chỉ xuất trình khi có đoàn thanh tra hoặc báo cáo định kỳ hàng năm. Cơ chế cũ này bộc lộ nhiều kẽ hở khiến cơ quan quản lý khó nắm bắt được biến động thực tế của nguồn hóa chất trên thị trường, dẫn đến nguy cơ thất thoát. Quy định mới năm 2026 đã bãi bỏ hoàn toàn hình thức lưu trữ thủ công rời rạc này, bắt buộc chuyển đổi sang mô hình khai báo điện tử đồng bộ, liên thông giữa Bộ Công Thương và Bộ Công An nhằm siết chặt quản lý tận gốc.

Cách thức thực hiện khai báo cụ thể cho doanh nghiệp

Để đảm bảo dòng chảy vận hành của doanh nghiệp không bị gián đoạn, bộ phận kinh doanh và logistics của doanh nghiệp cần nắm vững quy trình thao tác trên hệ thống mới.

Trình tự các bước thực hiện khai báo trực tuyến

Hoạt động khai báo công bố thông tin và cập nhật phiếu kiểm soát mua bán hóa chất được thực hiện trực tuyến thông qua cổng thông tin điện tử của CƠ SỞ DỮ LIỆU CHUYÊN NGÀNH HÓA CHẤT (VIETNAM CHEMICAL DATABASE) tại địa chỉ internet: chemicaldata.gov.vn/cms.nc. Quy trình triển khai bao gồm các bước tuần tự sau:

Bước 1: Đăng ký và xác thực tài khoản doanh nghiệp: Doanh nghiệp truy cập vào cổng thông tin, lựa chọn mục đăng ký tài khoản mới đối với tổ chức kinh doanh hóa chất. Hệ thống yêu cầu tích hợp tài khoản định danh điện tử của doanh nghiệp (VNeID của tổ chức do Bộ Công an cấp) để xác thực tính pháp lý của người đại diện theo pháp luật và thông tin doanh nghiệp. Sau khi xác thực thành công, tài khoản sẽ được kích hoạt.

Bước 2: Khởi tạo hồ sơ khai báo mua bán hóa chất: Người dùng đăng nhập vào hệ thống, tại giao diện chính chọn mục "Quản lý hóa chất" ⇒ chọn mục kiểm soát hóa chất cần kiểm soát đặc biệt ⇒ mua bán trong nước hoặc xuất nhập khẩu

Bước 3: Nhập liệu thông tin mẫu khai báo: Nhấn vào mục khai báo ⇒ cửa sổ hiện ra mẫu phiếu doanh nghiệp phải điền đầy đủ và chính xác các trường thông tin bắt buộc bao gồm: 

• Thông tin các bên giao dịch: Thông tin bên bán, Thông tin bên mua (mã số thuế, địa chỉ, người đại diện), Thông tin người giao hàng, người nhận hàng, số CCDC, ngày giao nhận, số hóa đơn
• Thông tin hóa chất giao dịch: Tên hóa chất Axit Clohydric - Mục đích sử dụng: Sử dụng trong sản xuất hay kinh doanh, nếu sử dụng thì chọn mục sử dụng cụ thể theo danh mục được nêu

Bước 4: Gửi phiếu: Kiểm tra lại toàn bộ dữ liệu đã nhập, và nhấn nút gửi phiếu để hệ thống ghi nhận, đồng bộ dữ liệu về Cục Hóa chất.

Nguyên tắc khai báo bắt buộc doanh nghiệp phải tuân thủ

Việc thực hiện nghĩa vụ pháp lý phải dựa trên ba nguyên tắc cốt lõi: Khai báo theo từng chuyến hàng thực tế, Khai báo sau khi đã xuất hóa đơn tài chính, và Tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn 10 ngày kể từ ngày giao nhận hàng hóa.

Hệ thống cơ sở dữ liệu mới không chấp nhận việc khai báo gộp nhiều chuyến hàng vào một phiếu kiểm soát cuối tháng hay cuối quý. Mỗi chuyến xe vận chuyển HCl rời kho của bên bán để giao đến kho bên mua đều phải tương ứng với một phiếu kiểm soát riêng biệt được khởi tạo trên hệ thống, đảm bảo tính chính xác của công tác truy xuất nguồn gốc khi có sự cố hóa chất xảy ra trên đường vận chuyển.

Chế tài xử phạt khi không thực hiện đúng 

Việc không tuân thủ quy định kiểm soát hóa chất đặc biệt không còn dừng lại ở mức nhắc nhở mà sẽ đối diện với các chế tài xử phạt hành chính vô cùng nghiêm khắc theo quy định pháp luật hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất.

Nếu doanh nghiệp vi phạm một trong các hành vi như: không lập phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất theo mẫu, không thực hiện khai báo trực tuyến trên hệ thống đúng thời hạn 10 ngày, hoặc cố tình khai báo sai lệch thông tin về khối lượng, mục đích sử dụng của hóa chất HCl thì sẽ bị xử phạt tiền từ vài chục triệu đồng cho đến hàng trăm triệu đồng tùy thuộc vào khối lượng hóa chất giao dịch vi phạm. Đối với tổ chức, mức phạt tiền sẽ gấp đôi so với cá nhân vi phạm.

Bên cạnh hình thức phạt tiền, doanh nghiệp có thể còn phải đối mặt với các hình thức xử phạt bổ sung vô cùng nghiêm trọng bao gồm:

• Đình chỉ hoạt động kinh doanh hóa chất có thời hạn từ 01 đến 03 tháng, tịch thu tang vật vi phạm
• Trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị tước quyền sử dụng Giấy phép kinh doanh hóa chất hạn chế hoặc Giấy phép kinh doanh hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện. 
• Rủi ro lớn nhất chính là việc doanh nghiệp bị đưa vào danh sách đen cảnh báo trên Cơ sở dữ liệu quốc gia, gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương hiệu và đình trệ toàn bộ chuỗi cung ứng vật tư của doanh nghiệp.

Thông tư số 01/2026/TT-BCT và Nghị định số 26/2026/NĐ-CP đã tạo ra một bước ngoặt lớn, chuẩn hóa và minh bạch hóa toàn bộ hoạt động lưu thông hóa chất Axit Clohydric (HCl) tại Việt Nam thông qua việc ứng dụng công nghệ định danh điện tử. Việc chuyển đổi từ quản lý thủ công sang kiểm soát trực tuyến theo thời gian thực vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để các doanh nghiệp chuẩn hóa lại quy trình vận hành, logistics và quản trị rủi ro của mình.